01
Kısaca kimdir?
Altı çizili metnin yanındaki mühre dokun: bu bilginin hangi kaynağa dayandığını gör.
Sabuncuoğlu Şerefeddin (Şerefeddin bin Ali bin el-Hac İlyas Sabuncuoğlu; 1386 – 1468) (Osmanlı Türkçesi: شرف الدّین صابونجی اوغلی) Osmanlı döneminde tıp alanında önemli eserler vermiş Türk hekim ve cerrah. İlk Türkçe cerrahi eserin sahibidir.
02
Mücerrebnâme
—Mücerrebnâme
- 1468 yılında yazılan eser Amasya'daki hekim çevresinin isteği üzerine Sabuncuoğlu tarafından kaleme alınmıştır. İlk Türkçe deneysel tıp eseridir. Sabuncuoğlu bu eserde tıpta kullanılan ilaçları hazırlanış şekillerine (hap, merhem, şurup, toz, lavman, macun, yakı..) göre on yedi bölüm altında inceleyip bu ilaçları etki, endikasyon ve nasıl kullanılacağına göre düzenlemiştir. Bu ilaçları çeşitli hayvanlar, insanlar ve kendi üzerinde denemiştir. Özellikle bazı zehirlerle ilgili yaptığı hayvan deneyleri ön plandadır. Bu deneylerde denek olarak horozları kullanmıştır. Yazım biçimini de şimdiki modern tıp biliminde kullanılan olgu sunumlarına benzer şekilde oluşturmuştur. Bu eser Türk tıp tarihinde bir hekimin kendi buluşu ilaçları ve tedavi yöntemlerini derlediği ilk kitap olması bakımından önemlidir. Eserde geçen bazı deneyler şu şekildedir:
- Sabuncuoğlu yılan sokmasına karşı kendisinin hazırladığı panzehiri içmiş ve ardından parmağını yılana ısırtmıştır. Parmağının şişmediğini ve vücudunda belirti olmadığını, dolayısıyla panzehirin işe yaradığını gözlemlemiştir.
- Yılan zehrinin etkisini araştırmak amacıyla deney hayvanı olarak bir horoz seçmiştir ve hayvanın bir budunun tüylerini yolarak çok zehirli bir yılana çıplak derisinden ısırtmıştır. Ardından daha önce hazırlanan ve zehrin etkisini yok eden tiryak yani panzehiri horoza içirerek hayvanı gözetim altına almıştır. Ertesi gün deride yeşilimsi bir yara gözlemlemiş ve tekrar tiryak vermiştir. İkinci günde derideki belirti kaybolmuştur. Burada kullandığı tiryakın ''Tiryak-ı Faruk'' olduğunu belirtir.
- Sabuncuoğlu'nun deneysel tedavi gözlemlerine örnek olarak; yardımcısı ile İstanbul'dan Amasya'ya dönerken bitlenmiş ve tedavi için cıva ve çam reçinesini karıştırıp, keten ipliğinden de fitili hazırlayıp ilacı sürerek boynuna bağlamış, kalanını da koltuk altlarına sürmüştür. Daha sonra bu yöntemin daha önce omzunda var olan ağrıyı da giderdiğini görmüştür. Amasya'ya döndüğünde bu tedaviyi de kullanmıştır. Bir başka örnek de çocuk düşürücü ilaç ile ilgilidir. Anne karnında ölen bir çocuğun düşürülmesi için verdiği ilacın rahimde oluşan ura da iyi geldiğini görmüştür.
- Bir hastalığı tedavi edemediğinde bu konuda bilgisi olan kişilerin yöntemini ve o konudaki eksiğini alçakgönüllülükle kabul edebilmiş ve o kişilerden tedaviyi öğrenmiş, hekimlik ahlakına sahip bir kişidir.
- İlaçların hazırlanışı, hastalıklara göre kullanılışı ve kullandığı malzemeler anlatması bakımından bir ilaç rehberi, bugünkü anlamda bir farmakopeye benzer. Yirmiden fazla drog kullanarak hazırladığı ilaç terkiplerini en çok kullanılanlara öncelik verecek şekilde sıraladığı bu eseri 17 bölümden oluşmaktadır:
- Tiryaklar (Antidot)
- Macunlar
- Daireikler ve Toz İlaçlar
- Yakı ve Yakı Türü İlaçlar
- Astrenjan İlaçlar ve Fumigasyon İlaçları
- Fitil ve Ovüller
- Şurup ve Gargaralar
- Göz Hastalıklarında Kullanılan İlaçlar
- Tablet ve Pastiller
- Cerahat Giderici İlaçlar
- Merhemler ve Yağlar
- Lavmanlar
- Kusturucular
- Burun Kanamasını Dindirici İlaçlar
- Tabletler
- Ağız, Boğaz, Diş, Dudak ilaçları
- Enfiye ve Kuturlar
- Sabuncuoğlu bunları hazırlarken Hipokrat, Galen, İbn-i Sina gibi önemli önemli hekimlerin eserlerinden öğrendiğini, kaynağını belirterek yazmıştır (“…sıfat-ı Zerur kim Calinus terkib itmişdür…”). Bu da onun dönemine dek gelen önemli tıp eserlerini incelediğini göstermektedir.
- Terkipleri hazırlarken kullandığı genel yöntem “önce drogları havanda dövüp toz haline getirmiş, eleyerek diğer katı maddelerle karıştırmıştır. Bu karışımlar ya doğrudan kullanılan ya da kaynatılarak yoğunlaştırılan veya öz suyu alınan preparatlardır.” Sabuncuoğlu ilaçları hazırlarken etki ve kullanım alanlarını anlatmış, hangi soruna hangi ilaç, ilacın içindeki drogların dozu ve hangi ilaçlarla birlikte kullanılması gerektiğini açıklamış. Hastalarda gördüğü olumlu-olumsuz etkileri belirtmiştir.
- Terkiplerde kullandığı bitkisel droglara örnek olarak soğan, safran ve gül verilebilir:
- Bezr-i Bassal (soğan): gaz söktürücü, ateş düşürücü, sindirimi kolaylaştırıcı etkilidir.
- Zaferan (safran): ağrı kesici, midevi ve tiryak terkiplerinde kullanılır.
- Gül (gül): yumuşatıcı, sindirimi kolaylaştırıcı, göz hastalıklarında ve tiryak terkiplerinde kullanılır.
- Eserinde alıntı yaptığı yerlerde kaynak göstermiş, bilgilerini anlatırken ayrıntılara dikkat etmiş, hastalarına deneme yoluyla yaptığı tedavilerini gözlemleyerek not almış ve bunları eksiksiz olarak gizlemeden aktarmış olması onun bugünkü etik yaklaşıma uygun olduğunu göstermektedir.
Sabuncuoğlu Şerefeddin · diğer bölümler
03
Hayat çizgisi
Günü bilinmeyen olaylar bir tarihe zorlanmaz; yalnızca kaynaktaki yıl yazılır.
-
1920
Bilim dünyasına ilk defa 1920 yılında Dr.
İlk üretimler tek kaynak
04
Bağlantı atlası
Bu bağlar tahmin değil: iki kişiden birinin biyografisinde diğerinin adı geçiyor. Kanıt cümlesi her kartta yazılı.
düz çizgi: bu biyografide
anılıyorkesik
çizgi: bu kişiyi anıyor
05
Kaynaklar
10kaynak kaydı
7farklı yayıncı
1ansiklopedi maddesi
1zaman çizelgesi olayı
-
K·01Ansiklopedi maddesiansiklopedi maddesiVikipedi - Sabuncuoğlu Şerefeddintr.wikipedia.org · erişim 28.09.2026
NotAçık kaynak ansiklopedi maddesi.
Kaynağa git ↗ -
K·02Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıBasagaoglu, Ibrahim; Karaca, S; Salihoglu, Ziya (Nisan 2006). "Anesthesia Techniques in the Fifteenth Century by Serafeddin Sabuncuoglu". Anesthesia & Analgesia (İngilizce). 102 (4): 1289. doi:10.1213/01.ANE.0000199205.2...journals.lww.com · erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗ -
K·03Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı"Şerafettin Sabuncuoğlu Kimdir? Ne Yapmıştır? Kendi Ağzından Yaşam Öyküsü..." 12 Aralık 2019. 31 Aralık 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Aralık 2020.arşiv · evrimagaci.org · erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗ -
K·04Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıAli Haydar Baydat (Mayıs 2016). Tıp Tarihi (PDF) (3. bas.). Merkezefendi Geleneksel Tıp Derneği. 9 Ocak 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 20 Aralık 2020.zeytinburnu.istanbul · erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗ -
K·05Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıİlter Uzel, Kenan Süveren (1999). Şerefeddin Sabuncuoğlu, Mücerrebnâme (İlk Türkçe Deneysel Tıp Eseri- 1468). Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yayınları. ISBN 9789751612311.erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
-
K·06Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıŞerefeddin Sabuncuoğlu’nun Eseri Mücerreb-Nâme’de Yer Alan Bazı Tıbbi Bitkilerin Günümüzdeki Kullanımlarıyla Karşılaştırmalı Bir Çalışma. Amasya Uluslararası Anadolu-Türk Darüşşifaları ve Sabuncuoğlu Kongresi, Amasya Bim...erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
-
K·07Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıEsin Kahya ve Ayşegül D. Erdemir (2000). Bilimin Işığında Osmanlıdan Cumhuriyete Tıp ve Sağlık Kurumları. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları. ISBN 9753893590.erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
-
K·08Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıTurgut, M. (1 Ekim 2007). "Illustrations of neurosurgical techniques in early period of Ottoman Empire by Şerefeddin Sabuncuoğlu". Acta Neurochirurgica (İngilizce). 149 (10): 1063-1069. doi:10.1007/s00701-007-1271-5. ISS...doi.org · erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗ -
K·09Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıVerit, F. F.; Kafali, H. (1 Eylül 2005). "The oncologic surgery of Serefeddin Sabuncuoglu in the 15th century". European Journal of Surgical Oncology (İngilizce). 31 (7): 803-804. doi:10.1016/j.ejso.2005.02.028. ISSN 074...ejso.com · erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗ -
K·10Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıKafali, Hasan; Aksoy, Sahin; Atmaca, Ferda; San, Imran (15 Kasım 2002). "Colored illustrations of obstetrics manipulations and instrumentation techniques of a Turkish surgeon Serafeddin Sabuncuoglu in the 15th century"....ejog.org · erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗
yayımlanmadı
Bilerek dışarıda bırakılanlar
Ölüm nedeni gibi sağlık bilgileri ve kaynağı çözümlenemeyen alanlar bu sayfada gösterilmez.
Metin lisansı
Vikipedi’den uyarlanmıştır
Bu profildeki metinler Vikipedi’deki “Sabuncuoğlu Şerefeddin” maddesinden alınmıştır ve CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.
06
Ne değişti?
-
Kaynak yeniden tarandı
Profil bilgileri kaynak maddeyle yeniden karşılaştırıldı.
-
Profil oluşturuldu
10 kaynak ve 1 olayla ilk kayıt.
07
Düzeltme masası
Bir hata mı gördün? Üç adımda bildir. Kaynak eklersen incelemesi hızlanır.
- Ne yanlış?
- Doğrusu
- Kaynak
Önerin masada.
Editör ilk yanıtı en geç 5 iş günü içinde verecek. Kabul edilirse “Ne değişti?” günlüğünde görünecek.
08