Ömer Lütfi Paşa

Ömer Lütfi Paşa (doğum adıyla Mihajlo Latas (Sırpça: Михајло Латас), 24 Eylül 1806'da Avusturya İmparatorluğu'nun Askerî Sınır Bölgesi'nin üzerinde olan Janja Gora'da (günümüzde Hırvatistan'in Lika bölgesindeki Plaški belediyesinde) Sırp Ortodoks Hristiyan kökenli bir âilede doğdu. Babası Petar, Avusturya ordusunda görev yapmış ve zamanla Ogulin bölgesinin vâli yardımcılığına atanmıştı. Amcası Ortodoks papazıydı.

Mihajlo, zeki ve hareketli bir çocuk olmakla birlikte oldukça sağlıksızdı. Askeriyeye karşı büyük bir ilgi geliştirerek Gospić'teki okuldan ayrıldıktan sonra Zadar'da bulunan bir askerî okula gitti; burada, sınırda bulunan babasının Ogulin Alayı'na kadet olarak kabul edildi. Güzel bir el yazısına sâhip olduğundan yazı işlerinde görevlendirildi. Babası yolsuzluk ve zimmete para geçirme suçlamalarıyla mahkûm edildiğinde suçları üstlendi. Kısa bir süre sonra, 1823'te Osmanlı İmparatorluğu'nun Bosna Eyâleti'ne kaçarak, Avusturya Devleti'nin kasasından 180 florin çaldığı iddiâsıyla yargılanmaktan kurtulur.

Bosna'ya kaçtıktan ve bir müddet zor koşullar altında yaşadıktan sonra, Latas'a 1828'de bir Türk tüccarının çocuklarına özel ders verme teklifi yapıldı; ancak bunun için Hristiyanlıktan İslâm'a geçmesi ve sünnet olması şart koşuldu. Bunu kabul eden Latas, Ömer Lütfi adını aldı. Âilenin İstanbul'a taşınmasıyla önüne yeni fırsatlar çıktı. Kurnazca bağlantılar kurarak ve Avrupalı eski bir asker olarak ilgi çekici bulunmasını da kullanarak Erkân-ı Harbiye'de eğitmen olarak atandı; bu sâyede askerî uzmanlığını kanıtladı. Yeniçeri Ocağı'nın topa tutularak yok edilmesinin akabinde Osmanlı Ordusu'nun yeniden örgütlenmesiyle meşgul olan Polonya asıllı Osmanlı komutanı Wojciech Chrzanowski'nin yâverliğine getirildi.

Artık bir binbaşı olan Ömer Lütfi Efendi, Bulgaristan ve Tuna bölgelerinde bir haritalama projesini tamamladı ve gelecekte işine yarayacak olan bu bölge hakkında ayrıntılı bilgiler edindi. Chrzanowski, ordunun yeniden örgütlenmesi konusundaki fikirlerinden de yararlandı; karşılığında ise Ömer Efendi'nin Osmanlı toplumuna tanıtılması konusunda kolaylık sağladı. Böylece Çerkes Hafız Mehmed Paşa'nın kızı olan zengin bir mîrasçı Adviye Hanım ile tanıştı ve evlendi. Bu evlilik, Osmanlı askerî çevrelerinde hızlı yükselişinin başlangıcı oldu. Ömer Efendi'nin evliliğinin kendisine birçok kapıyı açtığı şüphesizdi; fakat yüksek komutanlık görevlerinin getirdiği zorluklarla başa çıkma konusunda da yetkin olduğunu kanıtladı. Velîaht Abdülmecid'nın yazısını geliştirmek üzere öğretmeni oldu ve 1839'da Abdülmecid'in tahta geçmesiyle birlikte miralaylığa terfî edildi. Kısa bir süre sonra İstanbul Askerî Vâlisi oldu.

1839-1841 Osmanlı-Mısır Savaşı sırasında Suriye'de bir isyânı bastırmak için düzenlenen seferi başarıyla yönetti. 1842'de Trablusşam Eyâleti'nin valisi oldu. 1843-1844 yıllarında yerel Müslüman soyluların tarafından başlatılan Derviş Cara Ayaklanması'nı bastırma konusunda üstün başarı gösterdi. Ardından 1845 Arnavut İsyânı'nı bastırdı. 1846 Bedirhan Bey İsyânı'nı bastırmak üzere Van Eyaleti'ndeki Hakkâri şehrine yönelik başarılı seferi gerçekleştirdi. 1848 Macar Devrimi'nin sonrasında Ömer Lütfi Paşa, Osmanlı kuvvetlerinin Eflak ve Boğdan'daki komutanlığına getirilerek mıntıkadaki devrimi bastırmakla vazîfelendirildi. Rus ve Avusturya ordularıyla olası bir çatışma içerebilecek, oldukça karmaşık bir durumu kararlı ve etkili bir şekilde yönetmesi, onun önemli diplomatik yeteneklere sâhip olduğunu gösterdi.

1850'de Bosna'daki komutanlık görevi geldi. Burada, daha önce Hersek Eyâleti'nde bir isyân sırasında Osmanlı için savaşan ancak sonrasında bağımsız bir güç merkezi inşâ etmeye başlayan Hersek vâlisi Ali Paşa Rıdvanbegoviç'i îdam etti. Osmanlı, bölgedeki merkezî gücünü pekiştirmek amacıyla Müslüman olan yerleşik ve saygın aristokrasiyi îdam, yağma ve ortadan kaldırma yoluyla hedef aldı. Bosna vâlisi olarak ve bölgedeki en üst düzey Osmanlı yetkilisi sıfatıyla komşu Karadağ'a bir sefer düzenledi. Ancak Avusturyalılar müdâhale ederek Bâb-ı Âlî'yi Ö