Kısaca kimdir?
Altı çizili metnin yanındaki mühre dokun: bu bilginin hangi kaynağa dayandığını gör.
Motivasyon veya güdü, insanların ve diğer hayvanların belirli bir zamanda bir davranışı başlatmasının, sürdürmesinin veya sonlandırmasının nedenidir. Güdü durumları genellikle, hedefe yönelik davranışta bulunma eğilimini yaratan, failin içinde hareket eden güçler olarak anlaşılır. Farklı zihinsel durumların birbirleriyle yarıştığı ve yalnızca en güçlü durumun davranışı belirlediği sıklıkla kabul edilir. Bu, bir şeyi aslında yapmadan da yapmaya motive olabileceğimiz anlamına gelir. Motivasyonu sağlayan paradigmatik zihinsel durum arzudur. Ancak kişinin ne yapması gerektiği veya niyetleri hakkındaki inançlar gibi diğer çeşitli durumlar da motivasyon sağlayabilir. Motivasyon, bir kişinin ihtiyaçlarını, arzularını, isteklerini veya dürtülerini ifade eden motive ('güdü' anlamına gelen İngilizce kök) kelimesinden türetilmiştir. Bireyleri bir hedefe ulaşmak için harekete geçmeye motive etme süreci denilir. İş hedefleri bağlamında insanların davranışlarını körükleyen psikolojik unsurlar veya para arzusunu içerebilir.
Güdüsel (Motivasyonel) durumların içeriğine ilişkin çeşitli rakip teoriler öne sürülmüştür. İçerik teorileri olarak bilinirler ve insanları genellikle veya her zaman hangi hedeflerin motive ettiğini açıklamayı amaçlarlar. Örneğin Abraham Maslow'un ihtiyaçlar hiyerarşisi ve ERG teorisi, insanların motivasyondan sorumlu olan belirli ihtiyaçları olduğunu öne sürektedir. Yiyecek ve su gibi bu ihtiyaçlardan bazıları, başkalarının saygı duyması gibi diğer ihtiyaçlardan daha temeldir. Bu görüşe göre, daha yüksek ihtiyaçlar ancak daha düşük ihtiyaçlar karşılandıktan sonra motive edilebilir. Davranışçı teoriler, bilinçli zihinsel durumlara açıkça atıfta bulunmaksızın, davranışı yalnızca durum ile dışsal, gözlemlenebilir davranış arasındaki ilişki açısından açıklamaya çalışır.
Motivasyon, eğer aktivite doğası gereği ilginç ya da eğlenceli olduğu için isteniyorsa içsel olabilir ya da eğer kişinin hedefi, aktivitenin kendisinden farklı bir dış ödül ise dışsal olabilir. İçsel motivasyonun dışsal motivasyona göre daha faydalı sonuçlara sahip olduğu ileri sürülmektedir. Motivasyonel durumlar, bilinçli ve bilinçsiz motivasyon olarak adlandırılan, failin neden bu şekilde davrandığının tam olarak farkında olup olmadığına göre de kategorize edilebilir. Motivasyon pratik rasyonellikle yakından ilişkilidir. Bu alandaki temel fikir, eğer bir eylemi gerçekleştirmemiz gerektiğine inanıyorsak onu gerçekleştirmeye motive olmamız gerektiğidir. Bu gerekliliğin yerine getirilmemesi, ne yapmamız gerektiğine dair inançlarımız ile eylemlerimiz arasında bir tutarsızlık olduğu, akrasia veya irade zayıflığı olarak bilinen irrasyonellik durumlarıyla sonuçlanır.
Motivasyon üzerine yapılan araştırmalar çeşitli alanlarda kullanılmaktadır. İş alanında temel soru iş motivasyonuyla ilgilidir; örneğin bir işverenin çalışanlarının motive olmasını sağlamak için ne gibi önlemler kullanabileceği. Motivasyon, öğrencinin öğrenmesindeki önemli rolü nedeniyle eğitim psikologlarının da özel ilgisini çekmektedir. Bu alanda içsel ve dışsal motivasyonun etkilerine özel ilgi gösterilmiştir.
Bilinçsizlik ve Bilinçlilik
—Bilinçsizlik ve Bilinçlilik
Bilinçli motivasyon, failin farkında olduğu güdüleri içerir. Bilinçsiz motivasyon durumunda ise fail, neden böyle davrandığının kısmen veya tamamen farkında olmayabilir.
Bilinçli-bilinçsiz ayrımı Sigmund Freud'un psikanaliz teorilerinde önemli bir rol oynar. Ona göre bilinçdışı, kaygı uyandıran düşünceler ve sosyal olarak kabul edilmeyen fikirler gibi zihnin çeşitli bastırılmış kısımlarını içerir. Sansürü, bastırılan kısımların bilince girmesini engelleyen bir güç olarak tanımlıyor. Ancak bilinçsiz içgüdüsel dürtüler yine de bilinçsiz motivasyon biçimindeki davranışlar üzerinde büyük bir etkiye sahip olabilir. Bu içgüdüler bir güdü görevi gördüğünde, kişi güdünün gerçek kaynağının değil, yalnızca amacının farkında olur. Freud bu içgüdüleri cinsel içgüdüler, ölüm içgüdüleri ve ego ya da kendini koruma içgüdüleri olarak ikiye ayırır. Cinsel içgüdüler insanı hayatta kalmaya ve insanlığın devamını sağlamaya motive eden içgüdülerdir. Öte yandan Freud, insanların doğuştan gelen bir kendini yok etme dürtüsüne sahip olduğunu da savunur: ölüm içgüdüsü. Herkesin omuzunda taşıdığı şeytan ve melek gibi, cinsel dürtü ile ölüm içgüdüsü de her ikisini de tatmin etmek için sürekli birbirleriyle savaş halindedir. Ölüm içgüdüsü, Freud'un diğer kavramı olan id ile yakından ilişkili olabilir; bu da sonuçlarından bağımsız olarak hazzı hemen deneyimleme ihtiyacımızdır. Motivasyona katkıda bulunan son içgüdü türü ego veya kendini koruma içgüdüsüdür. Bu içgüdü, bir kişinin sahip olduğu davranış veya düşüncede onaylandığını hissetmesini sağlamaya yöneliktir. Zihinsel sansür veya bilinçdışı ile bilinç öncesi arasındaki kapı bu içgüdünün tatmin edilmesine yardımcı olur. Örneğin, bir kişi cinsel içgüdüsü nedeniyle bir kişiye cinsel olarak ilgi duyabilir, ancak kendini koruma içgüdüsü, o kişi bunun sosyal olarak kabul edilebilir olduğunu anlayana kadar bu dürtüye göre hareket etmesini engeller. İd, ego ve süperegoyla ilgilenen psişik teorisine oldukça benzer şekilde Freud'un içgüdü teorisi de bu üç içgüdünün birbirine bağımlılığını vurgular. Her üçü de hangi içgüdülere göre hareket edildiğini ve aynı anda pek çoğunu tatmin etmek için hangi davranışların kullanıldığını kontrol eden bir kontrol ve denge sistemi olarak hizmet ediyor.
Hazırlama, bilinçsiz motivasyonun başka bir kaynağıdır. Bir uyarana maruz kalmanın, bilinçli bir yönlendirme veya niyet olmaksızın, sonraki uyarana verilen tepkiyi etkilediği bir olgudur. Örneğin, bir kişi "kanser" kelimesine maruz kaldığında, kendisine sunulan sigarayı daha sonra içme olasılığı azalır. Hazırlamanın çeşitli biçimleri vardır, ancak görsel ve anlamsal hazırlama motivasyonla en alakalı olanlardır. Dış uyaranlarla olan bu bağlantı nedeniyle hazırlama, insanların daha önce maruz kaldıkları şeylerden hoşlanma eğiliminde olduklarını belirten maruz kalma teorisiyle yakından ilişkilidir. Bu, reklam şirketleri tarafından insanların ürünlerini satın almasını sağlamak için kullanılır. Örneğin film ve dizilerdeki ürün yerleştirmelerde en sevdiğimiz filmdeki bir ürünü görüyoruz ve bu da o ürünü tekrar gördüğümüzde satın alma eğilimimizi artırıyor. Başka bir örnek, uyuşturucuyla ilişkili uyaranlara maruz kaldıklarında nüksetmeye daha yatkın olan eski uyuşturucu kullanıcılarından geliyor.
Freud, yukarıda açıklandığı gibi bilinçdışı motivasyon teorilerine büyük ölçüde güveniyordu. Bu yaklaşım, bilinçli güdülerin motivasyonun ana kaynağı olduğunu savunan Gordon Allport tarafından eleştirilmiştir.
Bilinçli motivasyon, bireyin eylemlerinin veya davranışlarının ardındaki farkındalığı ve niyeti ifade eder. Kişinin arzularının, hedeflerinin ve değerlerinin tanınmasını ve bunlara uygun hareket etme dürtüsünü içerir. Bilinçli motivasyon, bireylerin kişisel inançlarına, isteklerine ve arzu ve ihtiyaçlarına ilişkin bilinçli farkındalıklarına dayalı olarak seçimler yapma ve karar verme konusunda aktif olarak meşgul olmalarını ifade eder. Bireyin açık farkındalığı veya niyeti olmadan davranışı yönlendirebilen bilinçdışı veya bilinçaltı motivasyonlarla çelişir.
Motivasyon · diğer bölümler
Hayat çizgisi
Günü bilinmeyen olaylar bir tarihe zorlanmaz; yalnızca kaynaktaki yıl yazılır.
-
1856
Frederick Winslow Taylor (1856-1915) tarafından geliştirilen bilimsel yönetim sistemine göre, ücret tek başına işçinin motivasyonunu belirler ve bu nedenle yönetimin işin psikolojik veya sosyal yönlerini dikkate almasına gerek yoktur.
Önemli eserler tek kaynak -
1880
Elton Mayo (1880–1949), bir çalışanın işyerinde sahip olduğu sosyal ilişkilerin önemini keşfetti ve can sıkıntısının ve görevlerin tekrarlanmasının motivasyonun azalmasına yol açtığını buldu.
Önemli eserler tek kaynak -
1917
Buna karşılık, David McClelland (1917-1998) çalışanların salt para ihtiyacıyla motive edilemeyeceğine inanıyordu; aslında dışsal motivasyon (örn.
Önemli eserler tek kaynak -
1930
Bunlar arasında Kurt Lewin'in 1930'lardaki kuvvet alanı analizi, Edwin A.
Önemli eserler tek kaynak -
1950
Hiyerarşinin daha yüksek seviyelerinde övgü, saygı, tanınma, yetkilendirme ve ait olma duygusu, hem Abraham Maslow'un motivasyon teorisi hem de Douglas McGregor'un X teorisi ve Y teorisi (kökeni 1950'li yıllarda ve liderlik teorisiyle ilgili) önermektedir.
Önemli eserler tek kaynak -
1954
Maslow (1954) beş hiyerarşik sınıftan oluşan ihtiyaçlar hiyerarşisini geliştirmiştir.
Önemli eserler tek kaynak -
1960
Locke'un hedef belirleme teorisi (1960'ların ortasından itibaren) ve Victor Vroom'un 1964'teki beklenti teorisi yer alıyordu.
Önemli eserler tek kaynak -
1965
Bu görüşe uygun olarak, danışmanlık firması McBer & Company'nin (1965–1989) ilk sloganı "Herkesi üretken, mutlu ve özgür kılmak"tı.
İlk üretimler tek kaynak -
1968
(1968) işe yönelim kavramını ortaya attı ve üç ana yönelimi birbirinden ayırdı:
Önemli eserler tek kaynak -
1981
1981 yılında William Ouchi, hem Japon hem de Amerikan felsefe ve kültürlerinden oluşan hibrit bir yönetim yaklaşımı olan Teori Z'yi tanıttı.
Önemli eserler tek kaynak -
1983
Lawrence Steinmetz (1983) motivasyonu, çalışma ortamında çalışanların en verimli üretim seviyelerinde çalışmalarına yol açabilecek güçlü bir araç olarak görmektedir.
Önemli eserler tek kaynak -
1986
Whyte'ın 1986 yılında yaptığı araştırma, danışmanların ve eğitimcilerin bu konuda farkındalığını artırdı.
Eğitim tek kaynak -
1997
Kendi kaderini tayin teorisi, insanın kişilik gelişimi ve davranışsal öz-düzenleme için evrimleşmiş iç kaynaklarının önemini vurgulayan organizmacı bir metateori kullanırken geleneksel deneysel yöntemleri kullanan insan motivasyonu ve kişiliğine yönelik bir yaklaşımdır (Ryan, Kuhn ve Deci, 1997) .
Önemli eserler tek kaynak -
2007
Örgütsel Davranışın Esasları'nda (2007), Robbins ve Judge, takdir programlarını motive edici unsurlar olarak inceliyor ve bir çalışan teşvik programının başarısına katkıda bulunan beş ilkeyi belirliyor:
İlk üretimler tek kaynak
Bağlantı atlası
Bu bağlar tahmin değil: iki kişiden birinin biyografisinde diğerinin adı geçiyor. Kanıt cümlesi her kartta yazılı.
-
Motivasyon kendi hikâyesinde anılıyor Kadir İnanır
“İnanır, smsleri motivasyon amaçlı gönderdiğini belirtmesine karşın, 2003 yılında sonuçlanan davada "sarkıntılık ve hakaret etmek" suçundan 6 ay hapis cezası aldı, iyi halden dolayı...”
-
Motivasyon kendi hikâyesinde anılıyor Canan Dağdeviren
“Ayrıca motivasyonunun düşük olduğu zamanlarda Mustafa Kemal Atatürk'ten ilham aldığını da bir demecinde açıklamıştır.”
-
Motivasyon kendi hikâyesinde anılıyor Ali Erkan Kavaklı
“Kaleme aldığı kişisel gelişim, pedagoji ve edebiyat eserlerinin yanı sıra Türkiye genelinde verdiği başarı ve motivasyon konferanslarıyla tanınmaktadır.”
-
Motivasyon kendi hikâyesinde anılıyor İclal Aydın
“Liselerarası Tiyatro Festivali IMT Özel Ödülü • 2002-2003: Uluslararası Rotary - Özel Meslek Ödülü • 2002: Nişantaşı Nuri Akın Anadolu Lisesi - Yılın Köşe Yazarı • 2002: Tepedekile...”
-
Motivasyon kendi hikâyesinde anılıyor Ete Kurttekin
“2008 yılında Milliyet sponsorluğunda gerçekleşen Cannes Young Lions kampanyasına yaptığı motivasyon şarkısıyla Kristal Elma ödülüne layık görülmüştür.”
-
Motivasyon kendi hikâyesinde anılıyor Ahmet Dursun
“Rıza Çalımbay döneminde Souleymane Youla'nın daha fazla forma şansı bulmasıyla Dursun, motivasyonunu kaybederken, Çalımbay'ın yerine gelen Jean Tigana'nın yeni transferler Bobo ve...”
-
Motivasyon kendi hikâyesinde anılıyor Aytek Gürkan
“2008 yılında bu görevinden, Federasyonun değiştirmediği yönetim anlayışıyla, aynı motivasyonda bu işi devam ettirmesinin mümkün olmadığını belirterek istifa etti.”
-
Motivasyon kendi hikâyesinde anılıyor Sümeyye Özşahin
“İlk sezonunda yaşadığı lig şampiyonluğu, kariyerinin başlangıcı için önemli bir motivasyon kaynağı olmuştur.”
Kaynaklar
-
K·01Ansiklopedi maddesiansiklopedi maddesiVikipedi - Motivasyontr.wikipedia.org · erişim 29.09.2026
NotAçık kaynak ansiklopedi maddesi.
Kaynağa git ↗ -
K·02Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı"Motivation: State, Trait, or Both". Motivation, Effort, and the Neural Network Model. 2020. ss. 93-101. doi:10.1007/978-3-030-58724-6_8. ISBN 978-3-030-58724-6.doi.org · erişim 29.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗ -
K·03Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı"Motivasyon Teorisi" (PDF). Mart, 2015, v.2, is.1. YBS Ansiklopedi. 24 Mayıs 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF).ybsansiklopedi.com · erişim 29.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗ -
K·04Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı"Maslow'un İhtiyaçlar Teorisi" (PDF). Şadi Evren ŞEKER. YBS Ansiklopedi, v.1, is.1. 30 Ocak 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF)23 Eylül 2023.ybsansiklopedi.com · erişim 29.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗ -
K·05Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı"The development and use of the theory of ERG: A literature review". Emerging Leadership Journeys. Regent University School of Global Leadership & Entrepreneurship. 5 (1): 2-8. 2012.erişim 29.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
-
K·06Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı"Self-determination theory and the facilitation of intrinsic motivation, social development, and well-being". The American Psychologist. 55 (1): 68-78. January 2000. doi:10.1037/0003-066X.55.1.68. PMID 11392867.archive.org · erişim 29.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗ -
K·07Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı"Does intrinsic motivation enhance motor cortex excitability?". Psychophysiology. 53 (11): 1732-1738. November 2016. doi:10.1111/psyp.12732. PMID 27479318.doi.org · erişim 29.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗ -
K·08Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı"Motivation: an overview". Encyclopedia of Psychology. American Psychological Association. 2000. ISBN 978-1-55798-187-5. 13 Mayıs 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Mayıs 2021.arşiv · www.apa.org · erişim 29.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗ -
K·09Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı"Motivation and Motivation Theory". Encyclopedia of Management. 29 Nisan 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Mayıs 2021.arşiv · www.encyclopedia.com · erişim 29.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗ -
K·10Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı"Motivation". Encyclopedia of Education. 13 Mayıs 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Mayıs 2021.arşiv · www.encyclopedia.com · erişim 29.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗ -
K·11Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı"Motivation". Encyclopedia of Aging. 13 Mayıs 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Mayıs 2021.arşiv · www.encyclopedia.com · erişim 29.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗
Bilerek dışarıda bırakılanlar
Ölüm nedeni gibi sağlık bilgileri ve kaynağı çözümlenemeyen alanlar bu sayfada gösterilmez.
Vikipedi’den uyarlanmıştır
Bu profildeki metinler Vikipedi’deki “Motivasyon” maddesinden alınmıştır ve CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.
Ne değişti?
-
Kaynak yeniden tarandı
Profil bilgileri kaynak maddeyle yeniden karşılaştırıldı.
-
Profil oluşturuldu
11 kaynak ve 14 olayla ilk kayıt.
Düzeltme masası
Bir hata mı gördün? Üç adımda bildir. Kaynak eklersen incelemesi hızlanır.
- Ne yanlış?
- Doğrusu
- Kaynak
Önerin masada.
Editör ilk yanıtı en geç 5 iş günü içinde verecek. Kabul edilirse “Ne değişti?” günlüğünde görünecek.