Kısaca kimdir?
Altı çizili metnin yanındaki mühre dokun: bu bilginin hangi kaynağa dayandığını gör.
Sami Erol Gelenbe ya da bilinen adıyla Erol Gelenbe (d. 22 Ağustos 1945, İstanbul), Türk asıllı bilgisayar bilimci ve elektrik mühendisi. Doğuştan Türk, sonradan Fransız vatandaşıdır. Bilgisayar sistemlerinin ve bilgisayar ağlarının başarım değerlendirmesi alanının kurucularından sayılır; kendi adıyla anılan G-ağları ile rastgele sinir ağı modellerini ortaya koymuştur.
Fransa, Belçika, Amerika Birleşik Devletleri, Birleşik Krallık ve Polonya'daki üniversite ve araştırma kurumlarında görev yaptı. Imperial College London'da Dennis Gabor Kürsüsü profesörüydü; 2017'den beri Polonya Bilimler Akademisinin Kuramsal ve Uygulamalı Bilişim Enstitüsü'nde profesördür. ACM Fellow seçilmiş, beş ulusal bilim akademisine üye seçilmiş ve 2017'de Mustafa Ödülünü almıştır. 1986'da kurduğu ve her yıl sürdürdüğü Bilgisayar ve Bilişim Bilimleri Sempozyumu (ISCIS) ile Türkiye'deki bilgisayar bilimi topluluğuna uzun süreli bir katkı sağlamıştır.
Hayat çizgisi
Günü bilinmeyen olaylar bir tarihe zorlanmaz; yalnızca kaynaktaki yıl yazılır.
-
1945
Doğum ve Erken Yıllar
1945 yılında dünyaya geldi.
Eğitim tek kaynak -
1956
Kendi anlatımına göre çocukluğunun bir bölümü babasının görevi nedeniyle İskenderiye'de geçti ve aile 1956'daki Süveyş Krizi sırasında Ankara'ya döndü.
Miras tek kaynak -
1962
Ankara Koleji'ni 1962'de bitirdi.
Önemli eserler tek kaynak -
1966
Lisans öğrenimini Orta Doğu Teknik Üniversitesi Elektrik Mühendisliği Bölümü'nde 1966'da tamamladı.
Eğitim tek kaynak -
1968
Yüksek lisansını 1968'de, doktorasını 1970'te New York'taki Brooklyn Politeknik Enstitüsü'nde yaptı; doktora tezi olasılıksal özdevinirler üzerineydi ve danışmanı Edward J.
Önemli eserler tek kaynak -
1970
1970'lerde Fransa'da IRIA'da (bugünkü INRIA) bilimsel direktör olarak çalıştı, 1974-1979 arasında Liège Üniversitesinde kürsü profesörlüğü yaptı.
Eğitim tek kaynak -
1973
1973'te Pierre ve Marie Curie Üniversitesinde bilgisayar sistemlerinin modellenmesi üzerine devlet doktorasını (doctorat d'État) aldı; tez jürisine matematikçi Jacques-Louis Lions başkanlık etti.
Eğitim tek kaynak -
1977
Guy Fayolle ve Jacques Labetoulle ile birlikte yazdığı 1977 tarihli çalışmada yarıklı ALOHA erişim yönteminin özünde kararsız olduğu gösterildi ve iletim olasılığının kullanıcı sayısına göre ayarlanmasına dayanan kararlı bir denetim önerildi.
Önemli eserler tek kaynak -
1979
1979'da Paris-Sud Üniversitesi'ne geçti ve Orsay'da Jean Vuillemin ile Jean-Claude Bermond'un da aralarında bulunduğu bir ekiple Bilişim Araştırma Laboratuvarı'nı (LRI) kurdu.
Eğitim tek kaynak -
1980
1980'lerin ortasında Fransa Üniversiteler Bakanlığı'na bilim ve teknoloji danışmanlığı yaptı; bu dönemde doktora öğretiminin yeniden düzenlenmesi ve okullara yönelik bilişim programları üzerinde çalıştı.
Eğitim tek kaynak -
1986
1986'da kurduğu ve her yıl sürdürdüğü Bilgisayar ve Bilişim Bilimleri Sempozyumu (ISCIS) ile Türkiye'deki bilgisayar bilimi topluluğuna uzun süreli bir katkı sağlamıştır.
Önemli eserler tek kaynak -
1989
Gelenbe 1989'da, yapay sinir ağlarını olasılıksal olarak ele alan rastgele sinir ağı modelini tanımladı.
Önemli eserler tek kaynak -
1990
Modelin kararlılığını 1990'da, özyinelemeli ağlar için öğrenme algoritmasını 1993'te yayımladı.
Önemli eserler tek kaynak -
1991
1991'de tanımladığı G-ağları, kuyruk ağları kuramını eksi müşteri kavramıyla genişletir.
Önemli eserler tek kaynak -
1993
1993-1998 arasında Duke Üniversitesinde Nello L.
Eğitim tek kaynak
Hayat hikâyesi
01Yaşamı ve eğitimi
Gelenbe 22 Ağustos 1945'te İstanbul'da doğdu. Kendi anlatımına göre çocukluğunun bir bölümü babasının görevi nedeniyle İskenderiye'de geçti ve aile 1956'daki Süveyş Krizi sırasında Ankara'ya döndü. Ankara Koleji'ni 1962'de bitirdi.
Lisans öğrenimini Orta Doğu Teknik Üniversitesi Elektrik Mühendisliği Bölümü'nde 1966'da tamamladı. Yüksek lisansını 1968'de, doktorasını 1970'te New York'taki Brooklyn Politeknik Enstitüsü'nde yaptı; doktora tezi olasılıksal özdevinirler üzerineydi ve danışmanı Edward J. Smith'ti. 1973'te Pierre ve Marie Curie Üniversitesinde bilgisayar sistemlerinin modellenmesi üzerine devlet doktorasını (doctorat d'État) aldı; tez jürisine matematikçi Jacques-Louis Lions başkanlık etti.
02Akademik görevleri
İlk görevi Michigan Üniversitesinde yardımcı doçentlikti; kendi anlatımına göre orada bilgisayar mimarisi dersi vermesi istenmişti. 1970'lerde Fransa'da IRIA'da (bugünkü INRIA) bilimsel direktör olarak çalıştı, 1974-1979 arasında Liège Üniversitesinde kürsü profesörlüğü yaptı. 1979'da Paris-Sud Üniversitesi'ne geçti ve Orsay'da Jean Vuillemin ile Jean-Claude Bermond'un da aralarında bulunduğu bir ekiple Bilişim Araştırma Laboratuvarı'nı (LRI) kurdu. 1980'lerin ortasında Fransa Üniversiteler Bakanlığı'na bilim ve teknoloji danışmanlığı yaptı; bu dönemde doktora öğretiminin yeniden düzenlenmesi ve okullara yönelik bilişim programları üzerinde çalıştı.
1986'da Paris Descartes Üniversitesi'ne profesör olarak atandı. 1993-1998 arasında Duke Üniversitesinde Nello L. Teer bağışlı kürsüsünde profesör ve Elektrik ve Bilgisayar Mühendisliği Bölümü başkanı, 1998-2003 arasında Orta Florida Üniversitesinde kürsü profesörü, Elektrik Mühendisliği ve Bilgisayar Bilimi Okulu'nun kurucu müdürü ve mühendislik fakültesinde dekan yardımcısıydı. 2003'ten sonra Imperial College London'da Dennis Gabor Kürsüsü profesörü oldu ve Akıllı Sistemler ve Ağlar araştırma grubunu yönetti.
2017'den beri Polonya Bilimler Akademisi'nin Gliwice'deki Kuramsal ve Uygulamalı Bilişim Enstitüsü'nde profesördür. 2024'ten beri King's College London'da konuk profesör olarak da görev yapmaktadır.
03Başarım değerlendirmesi ve kuyruk ağları
Gelenbe'nin 1970'lerdeki çalışmaları bilgisayar sistemlerinin başarımının olasılıksal modellerle çözümlenmesi üzerinedir. Bellek yerine koyma algoritmalarını tek bir çerçevede karşılaştıran çalışması, yaklaşık sistem modelleri üzerine yazısı ve kuyruk ağlarını yayılım yaklaştırmalarıyla çözen iki bölümlük incelemesi bu dönemin ürünleridir. Guy Fayolle ve Jacques Labetoulle ile birlikte yazdığı 1977 tarihli çalışmada yarıklı ALOHA erişim yönteminin özünde kararsız olduğu gösterildi ve iletim olasılığının kullanıcı sayısına göre ayarlanmasına dayanan kararlı bir denetim önerildi. Bu dönemde INRIA'daki ekibinde geliştirilen QNAP2, başarım değerlendirmesinde kullanılan ilk yazılım araçlarından biri oldu.
Isi Mitrani ile yazdığı Analysis and Synthesis of Computer Systems ve Guy Pujolle ile yazdığı Introduction to Queueing Networks alanın ders kitapları arasına girdi.
04Rastgele sinir ağı
Gelenbe 1989'da, yapay sinir ağlarını olasılıksal olarak ele alan rastgele sinir ağı modelini tanımladı. Modelde nöronlar arasında artı ve eksi işaretli darbeler dolaşır, bir nöronun uyarılma olasılıkları için çarpım biçiminde bir çözüm elde edilir. Modelin kararlılığını 1990'da, özyinelemeli ağlar için öğrenme algoritmasını 1993'te yayımladı. Zhi-Hong Mao ve Yan-Da Li ile birlikte, darbeli rastgele ağların sürekli işlevleri istenen yakınlıkta yaklaştırabildiğini gösterdi.
05G-ağları
1991'de tanımladığı G-ağları, kuyruk ağları kuramını eksi müşteri kavramıyla genişletir. Eksi müşteri bir kuyruğa vardığında hizmet görmez, oradaki bir müşteriyi siler; buna karşın ağın durağan dağılımı yine çarpım biçiminde kalır. 1993'te modeli, bir kuyruktaki müşteriyi başka bir kuyruğa taşıyan tetikleyicilerle genişletti. Bu ağ sınıfı alanyazında Gelenbe'nin adıyla anılır.
06Bilişsel paket ağı
1990'ların sonundan başlayarak yönlendirme kararlarını ağın kendisinin öğrenmesine dayanan bilişsel paket ağı üzerinde çalıştı. Bu yaklaşımda akıllı paketler ağı keşfeder, ölçtükleri gecikme ve kayıp değerlerine göre rastgele sinir ağıyla pekiştirmeli öğrenme uygulanır ve yol seçimi buna göre güncellenir. Gelenbe bu düşünceyi öz farkında ağlar başlığı altında genelleştirdi.
07Bilişimin enerji tüketimi
2010'lardan başlayarak bilişim sistemlerinin enerji tüketimine yöneldi. Enerjinin ayrık paketler biçiminde modellendiği enerji paketi ağları kavramını önerdi. Yves Caseau ile yazdığı, bilişim teknolojilerinin enerji tüketimi ve karbon salımı üzerindeki etkisini inceleyen çalışma 2015'te Paris'teki iklim konferansına sunuldu.
08Türkiye ile ilişkisi
Gelenbe 1986'da Bilgisayar ve Bilişim Bilimleri Sempozyumu'nu (ISCIS) kurdu ve konferansı her yıl kesintisiz sürdürdü. Mehmet Ufuk Çağlayan konferansın otuzuncu yılı için yazdığı değerlendirmede bu diziyi Gelenbe'nin Türk bilgisayar bilimi ve mühendisliği topluluğuna bir hizmeti olarak niteler. Gelenbe bir söyleşide amacının Türkiye'den araştırmacıları yurt dışına göndermek değil, yabancı araştırmacıları Türkiye'ye getirmek olduğunu söylemiştir.
Boğaziçi Üniversitesi 2004'te kendisine fahri doktora unvanı verdi. Üniversitenin gerekçesinde "bilgisayar mühendisliği ve enformatik alanında, bilgisayar sistemleri ve ağları ile stokastik modelleme konularındaki yüksek nitelikli, tüm dünyada olumlu yankılar bulan katkıları" anılır. 1994'te ODTÜ Prof. Dr. Mustafa N. Parlar Eğitim ve Araştırma Vakfı'nın Bilim Ödülü'nü aldı. Türkiye Bilimler Akademisinin asli üyeleri arasında yer aldı ve Bilim Akademisi'nin asli üyesidir.
09Ödülleri ve üyelikleri
Gelenbe 2001'de ACM Fellow seçildi; gerekçede bilgisayar ve ağ başarım değerlendirmesini uluslararası bir araştırma ve uygulama alanı haline getirmesi ile Fransa'da ulusal bilgisayar bilimi eğitim programları kurması anılır. 2008'de ACM SIGMETRICS Başarı Ödülü'ne değer görüldü; ödül gerekçesi onu otuz yıl boyunca bilgisayar sistemleri ve ağları başarım değerlendirmesi alanına en büyük katkıyı yapan kişi olarak niteler. 1986'da IEEE Fellow seçildi. 2010'da Mühendislik ve Teknoloji Kurumu'nun Sir Oliver Lodge Madalyası'na değer görüldü. 2017'de, bilgisayar sistemlerinin modellenmesi ve başarım değerlendirmesi üzerine öncü araştırmaları gerekçesiyle Mustafa Ödülü'nü aldı; ödül Tahran'da düzenlenen törenle verildi ve 500.000 ABD doları tutarındaydı.
Akademi üyelikleri arasında Academia Europaea (2005), Fransız Ulusal Teknoloji Akademisi (2008), Macar Bilimler Akademisi onursal üyeliği (2010), Polonya Bilimler Akademisi yabancı üyeliği (2013), Belçika Kraliyet Akademisi ortak üyeliği (2015) ve Hindistan Ulusal Bilimler Akademisi yabancı üyeliği bulunur. Uluslararası Bilgi İşleme Federasyonu (IFIP) kendisine 1980'de Silver Core, 2019'da Fellow unvanını verdi.
Fransa 2014'te kendisini Legion d'honneur nişanının şövalye derecesiyle, 2019'da Ulusal Liyakat Nişanı'nın komandör derecesiyle onurlandırdı. İtalya Cumhurbaşkanlığı 2005'te İtalyan Cumhuriyeti Liyakat Nişanı komandörlüğünü, 2007'de İtalya Yıldızı Nişanı'nın büyük subay derecesini verdi. Roma Tor Vergata Üniversitesi 1996'da, Boğaziçi Üniversitesi 2004'te fahri doktora verdi.
Kaynaklar
-
K·01Ansiklopedi maddesiansiklopedi maddesiVikipedi - Erol Gelenbetr.wikipedia.org · erişim 26.09.2026
NotAçık kaynak ansiklopedi maddesi.
Kaynağa git ↗ -
K·02Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı"Gelenbe, Sami Erol" (Macarca). Macar Bilimler Akademisi. Erişim tarihi: 17 Eylül 2026. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)mta.hu · erişim 26.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗ -
K·03Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı"Sami Erol Gelenbe" (Lehçe). Polonya Bilimler Akademisi. Erişim tarihi: 17 Eylül 2026. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)pan.pl · erişim 26.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗ -
K·04Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı"Décret du 18 avril 2014 portant promotion et nomination" (Fransızca). Journal officiel de la République française. Erişim tarihi: 17 Eylül 2026. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link...legifrance.gouv.fr · erişim 26.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗ -
K·05Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı"ACM SIGMETRICS Achievement Award 2008" (İngilizce). ACM SIGMETRICS. Erişim tarihi: 17 Eylül 2026. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)sigmetrics.org · erişim 26.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗ -
K·06Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıArtalejo, J. R. (2000). "G-networks: A versatile approach for work removal in queueing networks". European Journal of Operational Research (İngilizce). 126 (2). ss. 233-249. doi:10.1016/S0377-2217(99)00476-2.doi.org · erişim 26.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗ -
K·07Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı"Mustafa Prize Awarded to IEEE ComSoc Member Erol Gelenbe" (İngilizce). IEEE Communications Society. Erişim tarihi: 17 Eylül 2026. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)comsoc.org · erişim 26.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗ -
K·08Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı"Honouring the work of Professor Erol Gelenbe" (İngilizce). Imperial College London. 27 Ocak 2016. Erişim tarihi: 17 Eylül 2026. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)imperial.ac.uk · erişim 26.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗ -
K·09Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı"Sami Erol Gelenbe" (İngilizce). Kuramsal ve Uygulamalı Bilişim Enstitüsü, Polonya Bilimler Akademisi. Erişim tarihi: 17 Eylül 2026. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)iitis.pl · erişim 26.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗ -
K·10Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı"Erol Gelenbe, ACM Fellow (2001)" (İngilizce). Association for Computing Machinery. Erişim tarihi: 17 Eylül 2026. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)awards.acm.org · erişim 26.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗ -
K·11Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı"Prof. Sami Erol Gelenbe" (İngilizce). Mustafa Ödülü. Erişim tarihi: 17 Eylül 2026. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)mustafaprize.org · erişim 26.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗
Bilerek dışarıda bırakılanlar
Ölüm nedeni gibi sağlık bilgileri ve kaynağı çözümlenemeyen alanlar bu sayfada gösterilmez.
Vikipedi’den uyarlanmıştır
Bu profildeki metinler Vikipedi’deki “Erol Gelenbe” maddesinden alınmıştır ve CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.
Ne değişti?
-
Kaynak yeniden tarandı
Profil bilgileri kaynak maddeyle yeniden karşılaştırıldı.
-
Profil oluşturuldu
11 kaynak ve 15 olayla ilk kayıt.
Düzeltme masası
Bir hata mı gördün? Üç adımda bildir. Kaynak eklersen incelemesi hızlanır.
- Ne yanlış?
- Doğrusu
- Kaynak
Önerin masada.
Editör ilk yanıtı en geç 5 iş günü içinde verecek. Kabul edilirse “Ne değişti?” günlüğünde görünecek.