biyograftam
Giriş
  1. Keşfet
  2. Kültür & Sanat
  3. Dâmad Ferid Paşa
Osmanlı diplomatı ve devlet adamı · 1853–1923

Dâmad Ferid Paşa Sadrazamlık süresi

Dâmad Mehmed Ferid Paşa (Osmanlıca: داماد فريد پاشا; 1853 - 6 Ekim 1923), Osmanlı diplomatı ve devlet adamıdır. VI. Mehmed saltanatında 4 Mart 1919 - 30 Eylül 1919 ve 5 Nisan 1920 - 17 Ekim 1920 tarihleri arasında toplam bir yıl bir ay on beş gün sadrazamlık y...

Hayat çizgisi 11 kaynak Düzeltme öner
Hayat şeridi Bir döneme dokun, çizelge süzülsün
185318901923
Önemli eserler Miras
01

Kısaca kimdir?

Altı çizili metnin yanındaki mühre dokun: bu bilginin hangi kaynağa dayandığını gör.

Dâmad Mehmed Ferid Paşa (Osmanlıca: داماد فريد پاشا; 1853 - 6 Ekim 1923), Osmanlı diplomatı ve devlet adamıdır. VI. Mehmed saltanatında 4 Mart 1919 - 30 Eylül 1919 ve 5 Nisan 1920 - 17 Ekim 1920 tarihleri arasında toplam bir yıl bir ay on beş gün sadrazamlık yapmıştır.

02

Sadrazamlık süresi

—Sadrazamlık süresi

Ferit Paşa'nın siyâsî kariyeri, kayınbiraderi olan VI. Mehmet Vahdettin'in saltanatında parladı.

İttihat ve Terakkî iktidarının devrilmesinden sonra Vahdeddin, 24 Ekim 1918'de Mondros'ta yapılacak mütareke görüşmelerine Ferit Paşa'nın murahhas olarak gönderilmesini önerdi. Ancak bu öneri İzzet Paşa kabinesince reddedildi. Rauf Orbay'a göre padişahın bu teklifinin nedeni, mütareke anlaşmasının Bulgaristan, Avusturya ve Almanya'da olduğu gibi bir saltanat değişikliğiyle sonuçlanmasından çekinmesi ve Ferit Paşa'nın kendisine sadık olacağına inanmasıydı.

Ferit Paşa, Tevfik Paşa kabinesinin 3 Mart 1919'da istifası üzerine ilk defa sadarete getirildi. İhtiyar Tevfik Paşa'nın savaş sonrasında kurulan kabinesi galip devletlerin çeşitli baskıları karşısında etkisiz kalmış ve yalpalamıştı. Kabine değişimine yol açan kriz, savaş suçluları ve "tehcir ve katliam" sorumlularının yargılanması için kurulacak olan Âliye Divan-ı Harb-i Örfî'nin İtilaf Devletleri'nin ısrarına rağmen kurulamayışı idi. Fransız Generali Franchet d'Esperey'in yaşlı sadrazama yönelik sert çıkışı, hükûmet değişikliğinin dolaysız nedeni oldu.

Ferit Paşa hükûmeti, İzmir'in Yunanlarca işgali üzerine 15 Mayıs'ta istifa etti. Ancak aynı gün Ferit Paşa tekrar kabineyi kurmakla görevlendirildi. Paris Barış Konferansı'nda Türk delegasyonunun uğradığı şiddetli muamele üzerine 20 Temmuz'da tekrar istifa eden paşa, ertesi gün üçüncü kez başbakanlığa getirildi. Nihayet Sivas Kongresi'nde Müdafaa-yı Hukuk hareketinin Anadolu'da yönetimi ele geçirmesi üzerine 30 Eylül'de Ferit Paşa kabinesi üçüncü kez istifa etti. Ertesi gün işbaşına gelen Ali Rıza Paşa hükûmeti, Sivas Kongresi'nin isteği doğrultusunda genel seçimlerin yapılmasına karar verdi. Esasen Dâmad Ferid Paşa, Ali Rıza Paşa'nın hükumetine Hariciye Nâzırı (Dışişleri Bakanı) olarak girmek istediyse de bu isteği kabul edilmedi.

Ferit Paşa, yaklaşık yedi ay süren ilk üç hükûmeti döneminde bir yandan İstanbul'u işgal altında tutan İtilaf Devletleri'ni memnun edip yatıştırmaya, diğer yandan içte İttihat ve Terakkî rejiminin kalıntılarını temizlemeye yönelik bir politika izledi. İktidara gelir gelmez eski İttihat ve Terakkî liderlerinin birçoğu tutuklandı. Hemen ardından savaş suçları mahkemesi kurularak Ermeni Kırımı'ndaki görevinden ötürü yargılanan Boğazlıyan kaymakamı Kemal Bey'in idamına karar verdi. İzmir'in işgaline karşı oluşan geniş ulusal tepki karşısında hükûmet mesafeli durmayı tercih etti. Sivas Kongresi'nde başlayan ulusal isyana karşı Ahmet Anzavur adlı bir Çerkez çetecisinin yönetiminde Kuvâ-yi İnzibâtiye adıyla derme çatma bir zabıta gücü oluşturulması, özellikle sırf İngiltere'ye yaranmak için tastamam 90.000 sandık cephaneyi denize döktürmesi toplumun hemen her kesimince tepki gördü.

16 Mart 1920'de Meclis-i Mebûsan'ın işgal kuvvetlerince basılması ve iki gün sonra tatil edilmesiyle başlayan krizde Dâmad Ferit Paşa bir kez daha sadrazamlığa getirildi. Dâmad Ferid'i tekrardan sadrazamlığa tayin eden Sultan Vahdettin'in bu konuyla alakalı yayınladığı hatt-ı hümâyunda "Mütarekenin imzalanmasından başlayarak tedricen [yavaş yavaş] kurtuluşa yaklaşan siyasi vaziyetimizi milliyet namı altında yapılan karışıklıklar vahim bir hale getirmiş ve buna karşı şimdiye kadar yapılmaya çalışılan barışçıl tedbirler faydasız kalmıştır. İsyan halinin devamı mazallah daha vahim ahvale ulaşabileceğinden bu karışıklıkların malum olan tertipçi ve teşvikçileri haklarında kanuni hükümlerin icrası, tüm Osmanlı tebasının hilafet ve saltanat makamına kesin olan değişmeyen bağlılığının sağlamlaştırılması ve bu cümle ile beraber İtilaf Devletleri ile samimi ve tatmin edici münasebetler tesisine ve sulhün bir an evvel akdine gayret sarf edilmesi katiyen talebimizdir." cümlelerini kaleme alması Padişah Vahdettin'in daha önceki Salih Paşa ve Ali Rıza Paşa hükumetlerinin Kuvâ-yi Milliye ile diyalog arayan barışçıl politikalarından memnun olmayıp Dâmad Ferit'in politikalarını daha çok beğendiğini ispat eder niteliktedir.

Dâmad Ferit, ikinci defa sadarete atandıktan sonra 5 Nisan 1920'de kurulan ve 17 Ekim 1920'de sona eren bu son hükûmet döneminde fiilen tükenmiş bir yönetime başkanlık etti. Osmanlı hükûmetinin bu dönemde gücü, sadece İtilaf Devletleri işgalinde bulunan İstanbul ve çevresiyle sınırlıydı. Mart ayında yapılan San Remo Konferansı'ndan sonra Paris'teki barış görüşmelerinde de Osmanlı delegasyonunun söz hakkı kalmamıştı. 11 Nisan 1920'de Mustafa Kemal ve arkadaşları aleyhine çıkarılan idam fetvası ve 10 Ağustos 1920'de Sevr Antlaşması'nın imzalanması, Dâmad Ferit Paşa'nın altı buçuk ay süren son sadrazamlık döneminin belli başlı olaylarıdır.

Dâmad Ferid Paşa · diğer bölümler

← Dâmad Ferid Paşa profilinin tamamı

03

Hayat çizgisi

Günü bilinmeyen olaylar bir tarihe zorlanmaz; yalnızca kaynaktaki yıl yazılır.

  1. 1853

    Dâmad Mehmed Ferid Paşa (Osmanlıca: داماد فريد پاشا; 1853 - 6 Ekim 1923), Osmanlı diplomatı ve devlet adamıdır.

    Önemli eserler tek kaynak
  2. 1885

    1885'te Sultan Abdülmecid’in kızı ve Vahdettin'in ana bir kız kardeşi Mediha Sultan'la evlendirildi.

    Önemli eserler tek kaynak
  3. 1911

    İttihat ve Terakkî Cemiyeti’ne karşı muhalefetin yükseldiği 1911-1912 döneminde Hürriyet ve İtilâf Fırkası'nın kurucuları arasında bulundu.

    Önemli eserler tek kaynak
  4. 1912

    1912'de Balkan Savaşı'nı sona erdirmek üzere Londra'da toplanan barış konferansına Dâmad Ferit Paşa'nın gönderilmesi önerildi ise de sadrazam Kâmil Paşa, "bu adam delidir" diyerek karşı çıktı.

    Önemli eserler tek kaynak
  5. 1918

    İttihat ve Terakkî iktidarının devrilmesinden sonra Vahdeddin, 24 Ekim 1918'de Mondros'ta yapılacak mütareke görüşmelerine Ferit Paşa'nın murahhas olarak gönderilmesini önerdi.

    Önemli eserler tek kaynak
  6. 1919

    Mehmed saltanatında 4 Mart 1919 - 30 Eylül 1919 ve 5 Nisan 1920 - 17 Ekim 1920 tarihleri arasında toplam bir yıl bir ay on beş gün sadrazamlık yapmıştır.

    Önemli eserler tek kaynak
  7. 1920

    16 Mart 1920'de Meclis-i Mebûsan'ın işgal kuvvetlerince basılması ve iki gün sonra tatil edilmesiyle başlayan krizde Dâmad Ferit Paşa bir kez daha sadrazamlığa getirildi.

    Önemli eserler tek kaynak
  8. 1922

    Ferit Paşa, Millî Mücadele'nin zafere ulaşması üzerine 21 Eylül 1922'de Avrupa'ya kaçtı.

    Önemli eserler tek kaynak
  9. 1923

    6 Ekim 1923'te Fransa’nın Nice şehrinde öldü.

    Miras tek kaynak
04

Bağlantı atlası

Bu bağlar tahmin değil: iki kişiden birinin biyografisinde diğerinin adı geçiyor. Kanıt cümlesi her kartta yazılı.

Dâmad Ferid Paşa I. Abdülhamid I. Mehmed II. Abdülhamid Kâmil Paşa Rauf Orbay VI. Mehmed
düz çizgi: bu biyografide anılıyorkesik çizgi: bu kişiyi anıyor
  • Dâmad Ferid Paşa hayat hikâyesinde anıyor I. Abdülhamid
  • Dâmad Ferid Paşa hayat hikâyesinde anıyor I. Mehmed
  • Dâmad Ferid Paşa hayat hikâyesinde anıyor II. Abdülhamid
  • Dâmad Ferid Paşa hayat hikâyesinde anıyor Kâmil Paşa

    “1912'de Balkan Savaşı'nı sona erdirmek üzere Londra'da toplanan barış konferansına Dâmad Ferit Paşa'nın gönderilmesi önerildi ise de sadrazam Kâmil Paşa, "bu adam delidir" diyerek...”

  • Dâmad Ferid Paşa hayat hikâyesinde anıyor Rauf Orbay

    “Rauf Orbay'a göre padişahın bu teklifinin nedeni, mütareke anlaşmasının Bulgaristan, Avusturya ve Almanya'da olduğu gibi bir saltanat değişikliğiyle sonuçlanmasından çekinmesi ve F...”

  • Dâmad Ferid Paşa hayat hikâyesinde anıyor VI. Mehmed
05

Kaynaklar

11kaynak kaydı
3farklı yayıncı
1ansiklopedi maddesi
9zaman çizelgesi olayı
  1. K·01
    Ansiklopedi maddesiansiklopedi maddesi
    Vikipedi - Dâmad Ferid Paşa
    tr.wikipedia.org · erişim 28.09.2026

    NotAçık kaynak ansiklopedi maddesi.

    Kaynağa git ↗
  2. K·02
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    "DAMAD FERİD PAŞA". 23 Eylül 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Mart 2020.
    arşiv · islamansiklopedisi.org.tr · erişim 28.09.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

    Kaynağa git ↗
  3. K·03
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    Güneş, İhsan. Türkiye Büyük Millet Meclisi Vakfı Yayınları No : 15 Türk Parlamento Tarihi Meşrutiyete Geçiş Süreci I. ve II. Meşrutiyet II. Cilt Ayân ve Mebûsân Meclisleri Üyelerinin Özgeçmişleri (PDF). ss. 708-709. 21 O...
    cdn.tbmm.gov.tr · erişim 28.09.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

    Kaynağa git ↗
  4. K·04
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    Ali Birinci, Hürriyet ve İtilâf Fırkası, Dergâh Yay. 1990, sf. 48-49 ve 55-64.)
    erişim 28.09.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

  5. K·05
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    Murat Bardakçı, Şahbaba, Pan Yay. 1998, sf. 110. Ancak başka kaynaklarda aynı anekdot 1918 Mondros Mütarekesi bağlamında ve sadrazam Ahmet İzzet Paşa'ya atfen anlatılır.
    erişim 28.09.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

  6. K·06
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    Rauf Orbay'ın Hatıraları, ed. Cemal Kutay, 4.187-188.
    erişim 28.09.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

  7. K·07
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    SİMAVİ, Lütfi, Sultan Reşad ve Sultan Vahideddin Döneminde Sarayda Gördüklerim, Timaş Yayınları, hzr: Fatih Akyüz & Fatih Tetik, Mart 2022, s. 284.
    erişim 28.09.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

  8. K·08
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    Turgut Özakman "Şu Çılgın Türkler" sf. 267
    erişim 28.09.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

  9. K·09
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    SİMAVİ, Lütfi, Sultan Reşad ve Sultan Vahideddin Döneminde Sarayda Gördüklerim, Timaş Yayınları, hzr: Fatih Akyüz & Fatih Tetik, Mart 2022, s. 293.
    erişim 28.09.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

  10. K·10
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    Doğan Avcıoğlu. Milli Kurtuluş Tarihi, 1838'den 1995'e. İstanbul. ISBN 975-478-026-9.
    erişim 28.09.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

  11. K·11
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    Murat Bardakçı, a.g.e. sf. 110.
    erişim 28.09.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

yayımlanmadı

Bilerek dışarıda bırakılanlar

Ölüm nedeni gibi sağlık bilgileri ve kaynağı çözümlenemeyen alanlar bu sayfada gösterilmez.

Metin lisansı

Vikipedi’den uyarlanmıştır

Bu profildeki metinler Vikipedi’deki “Dâmad Ferid Paşa” maddesinden alınmıştır ve CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.

06

Ne değişti?

  1. Kaynak yeniden tarandı

    Profil bilgileri kaynak maddeyle yeniden karşılaştırıldı.

  2. Profil oluşturuldu

    11 kaynak ve 9 olayla ilk kayıt.

07

Düzeltme masası

Bir hata mı gördün? Üç adımda bildir. Kaynak eklersen incelemesi hızlanır.

  1. Ne yanlış?
  2. Doğrusu
  3. Kaynak

Hangi bölümde bir hata var?

Önerin editör incelemesinden geçer, otomatik yayımlanmaz. E-posta adresin yalnızca bu başvuru için kullanılır.
08

Buradan nereye?

aynı alan · kültür & sanat

Emre Arolat

Mimar · d. 1963

aynı alan · kültür & sanat

Tülay Uyar

Soprano, operacı, eğitimci · d. 1977

aynı alan · kültür & sanat

Orhan Yıldız

Siyasetçi ve hukukçu · d. 1962

Kültür & Sanat alanındaki tüm profiller →