Kısaca kimdir?
Altı çizili metnin yanındaki mühre dokun: bu bilginin hangi kaynağa dayandığını gör.
Beşir Fuad (Osmanlıca: بشير فؤاد; 1852, İstanbul – 5 Şubat 1887, İstanbul), Osmanlı Gürcü asıllı askeri, çevirmeni, gazetecisi ve fikir adamıdır.
Tanzimat Dönemi'nde bilim, felsefe, edebiyat eleştirisi, biyografi alanlarında eser vermiş sıra dışı bir Osmanlı aydınıdır. Sıra dışılığı, romantizm akımının etkisindeki diğer Tanzimat aydınlarından farklı olarak edebiyatta realizmi ve natüralizmi ; felsefede pozitivizm ve materyalizmi benimsemesindendir. "Türk edebiyatının ilk denemecisi" ve "ilk Türk materyalisti/biyograficisi/eleştirmeni" gibi sıfatlarla anılır.
35 yaşında bileklerini keserek intihar eden Beşir Fuad'ın bir bilimsel deney gibi gerçekleştirdiği intiharı, o zamana kadar intihar kavramına yabancı olan Osmanlı toplumunda ve basında geniş yankı bulmuş; İstanbul'da bir intihar salgını başlatmıştır.
Yaşamı
—Yaşamı
1852'de İstanbul'da doğdu. Her iki tarafın da Gürcü asıllı olduğu bir aileye doğdu. Babası, Maraş ve Adana mutasarrıflıklarında bulunmuş olan Gürcü Hurşid Paşa; annesi ise Giresunlu Memiş Paşa'nın kızı Habibe Hanım'dır. Babasının babası Dumbadze İsmail Efendi'nin Hurşid'den başka birkaç çocuğu da vardı; en meşhurları Mahmud Hamdi ve Hasan Râmiz Paşalar'dır.
İstanbul Fatih Rüştiyesi'ni bitirdikten sonra öğrenimine babasının görevli olduğu Suriye'de, Halep Cizvit Mektebi'nde devam etti. Bu okulda çok iyi derecede Fransızca öğrendi. 1871'de İstanbul Askeri İdadisi'ni, 1873'te Mekteb-i Harbiye'yi bitirdi. Üç yıl Sultan Abdülaziz'in yaverliğini yaptı. 1876-1877 Osmanlı-Sırp Savaşı başlayınca gönüllü olarak savaşa katıldı. Ardından 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı ‘nda ve Girit isyanlarının bastırılmasında gönüllü görev aldı. Girit'te birkaç yıl kaldı. Bu süre içinde İngilizce ve Almanca öğrendi.
İlk evliliğini çok genç yaşta iken halayığı ile yapan ve bu evlilikten Mehmet Cemil adında bir oğlu olan Beşir Fuad kısa bir süre sonra eşinden boşanarak saray doktoru Kadri Paşa'nın oğlu Salih Paşa'nın kızı Şaziye Hanım ile evlendi. Bu evlilikten Namık Kemal ve Mehmed Selim adlı iki oğlu oldu.
Beşir Fuad bilim ve felsefeye ilgi duyuyor; çok iyi derecede İngilizce, Almanca ve Fransızca bildiği için Batı'da gelişen fikir ve sanat akımlarını hızla ve yakından izleyebiliyordu. 1883 yılında Mustafa Reşid'in çıkardığı Envâr-ı Zekâ dergisine çeviriler yaparak yazı hayatına başlayan Beşir Fuad, 1884'te askerliği bıraktı.
1884'ten itibaren kendisini tamamen yazı ve yayın hayatına verdi. Gazetelerde bilimsel, felsefî ve askeri yazılar, tiyatro değerlendirme yazıları, dil öğrenimi hakkında yazılar, çeviri kitaplar yayımladı. Üç yıllık çalışması sonunda 16 kitap 200 makale yayımlayan Beşir Fuad, Osmanlı aydınlarına Emile Zola, Alphonse Daudet, Charles Dickens,Flaubert, Auguste Comte, Karl Georg Büchner, Herbert Spencer, Jean le Rond d'Alembert, Julien Offray de La Mettrie, Diderot, Claude Bernard, Gabriel Tarde gibi Batılı düşünür ve yazarları kitapları ve yazılarıyla tanıttı.
1884'te yazarlık ve gazeteciliğin yanı sıra dergiciliğe de başladı. Birkaç arkadaşıyla önce Hâver ardından Güneş dergisini çıkardı. Hâver dört sayı, fen ağırlıklı yazılar yayımlayan Güneş on iki sayı sonra kapandı. Bir buçuk ay kadar Ceride-i Havadis'in başyazılarını yazdı, Ceride-i Havadis kapatılınca Tercüman-ı Hakikat ve Saadet' gazetelerinde makaleler yayımladı.
Edebi alanda eser vermese de edebi tenkit alanında dikkate değer görüşler ortaya koyan Beşir Fuad, devrinde pek çok edebiyatçı ile ters düştü; dönemin Romantizm’den etkilenmiş yazarlarına karşı fen ve felsefenin ve maddenin gücünü ve önemini savundu. Sanat ve felsefeyle ilgili düşüncelerini en açık şekilde Muallim Naci ile mektuplaşmalarını içeren “İntikad” adlı eserinde ortaya koydu. Menemenlizade Mehmet Tahir ve Namık Kemal ile şiddetli polemiğe varan tartışmalara girişti.
1885’te Victor Hugo’nun ölümü üzerine onun hakkında bir küçük eser kaleme aldı. Bu eser, Türk edebiyat tarihinde yazılmış ilk tenkitli monografi sayılır. Voltaire hakkında kaleme aldığı diğer bir monografisinde pozitivizmi savundu. Bu kitapları “Hakikatçiler-Hayalciler” tartışmasını başlattı.
Oğlu Namık Kemal’i bir buçuk yaşında iken 1885’te kızılcık hastalığından kaybeden Beşir Fuad, bu kaybın etkisini üstünden atamadı. Mart 1886’da annesinin paranoyaya kapılıp ölmesinin üzerine hastalığın genetik olduğu endişesiyle delirme korkusuna kapıldı. Gece hayatına ve metreslerine yöneldi. Fransız metresinden Feride adlı bir kız çocuğu oldu. Eşi ve metresi arasında kalmanın sıkıntısını yaşadı. Tüm bu sıkıntılarının yanı sıra babasından kalan mirası tüketerek geçim sıkıntısına düştü ve kendini öldürmeyi planladı. 5 Şubat 1887’de Cağaoloğlu Yokuşu 12 numaralı evde bileklerini keserek intihar etti. Cenazesi Eyüp Mezarlığı’na defnedildi ancak mezarı daha sonra kaybolmuştur.
Beşir Fuad · diğer bölümler
Hayat çizgisi
Günü bilinmeyen olaylar bir tarihe zorlanmaz; yalnızca kaynaktaki yıl yazılır.
-
1852
Doğum ve Erken Yıllar
1852 yılında dünyaya geldi.
Eğitim tek kaynak -
1871
1871'de İstanbul Askeri İdadisi'ni, 1873'te Mekteb-i Harbiye'yi bitirdi.
Önemli eserler tek kaynak -
1876
1876-1877 Osmanlı-Sırp Savaşı başlayınca gönüllü olarak savaşa katıldı.
Önemli eserler tek kaynak -
1877
Ardından 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı ‘nda ve Girit isyanlarının bastırılmasında gönüllü görev aldı.
Önemli eserler tek kaynak -
1883
1883 yılında Mustafa Reşid'in çıkardığı Envâr-ı Zekâ dergisine çeviriler yaparak yazı hayatına başlayan Beşir Fuad, 1884'te askerliği bıraktı.
Önemli eserler tek kaynak -
1884
1884'ten itibaren kendisini tamamen yazı ve yayın hayatına verdi.
Önemli eserler tek kaynak -
1885
1885’te Victor Hugo’nun ölümü üzerine onun hakkında bir küçük eser kaleme aldı.
Miras tek kaynak -
1886
Mart 1886’da annesinin paranoyaya kapılıp ölmesinin üzerine hastalığın genetik olduğu endişesiyle delirme korkusuna kapıldı.
Önemli eserler tek kaynak -
1887
5 Şubat 1887’de Cağaoloğlu Yokuşu 12 numaralı evde bileklerini keserek intihar etti.
Önemli eserler tek kaynak
Üretimleri
M. Orhan Okay, Beşir Fuad: İlk Türk Pozitivisti ve Natüralisti. Hareket Yayınları. .
Beşir Fuad, Şiir ve Hakikat (edisyon: Handan İnci). Yapı Kredi Yayınları. .
Bağlantı atlası
Bu bağlar tahmin değil: iki kişiden birinin biyografisinde diğerinin adı geçiyor. Kanıt cümlesi her kartta yazılı.
-
Beşir Fuad hayat hikâyesinde anıyor Menemenlizade Mehmet Tahir
“Menemenlizade Mehmet Tahir ve Namık Kemal ile şiddetli polemiğe varan tartışmalara girişti.”
-
Beşir Fuad hayat hikâyesinde anıyor Muallim Naci
“Sanat ve felsefeyle ilgili düşüncelerini en açık şekilde Muallim Naci ile mektuplaşmalarını içeren “İntikad” adlı eserinde ortaya koydu.”
Kaynaklar
-
K·01Ansiklopedi maddesiansiklopedi maddesiVikipedi - Beşir Fuadtr.wikipedia.org · erişim 28.09.2026
NotAçık kaynak ansiklopedi maddesi.
Kaynağa git ↗ -
K·02Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı"Orhan Okay, Beşir Fuad, İslam ansiklopedisi, Erişim tarihi:02.09.2014" (PDF). 5 Eylül 2014 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Eylül 2014.arşiv · www.islamansiklopedisi.info · erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗ -
K·03Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı"Recep Şener, Beşir Fuad ve İlk İntihar Salgınımız, Futuruska Enteresan Mevzular Dergisi, 07.01.2013, Erişim tarihi:03.09.2014". 4 Ekim 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Eylül 2014.arşiv · www.futuristika.org · erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗ -
K·04Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı"Murat Bardakçı, İstanbul'da İntihar Salgını, Hürriyet gazetesi, 11.01.1998, Erişim tarihi:03.09.2014". 3 Eylül 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Eylül 2014.arşiv · hurarsiv.hurriyet.com.tr · erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗ -
K·05Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıOkay, M. Orhan (2008). Beşir Fuad: İlk Türk pozitivist ve Natüralisti. İstanbul: Dergâh Yayınları. s. 17. ISBN 9789759951412.google.com · erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗ -
K·06Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıKasap, Murat (29 Ekim 2010). "Mahmut Hamdi Paşa (Dumbadze)". gdd.org.tr. İstanbul: Gürcistan Dostluk Derneği. 12 Eylül 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Eylül 2025.arşiv · gdd.org.tr · erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗ -
K·07Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı"Kerem Çalışkan, Beşir Fuad ya da Bileklerini Kesip Kanıyla İntihar Mektubu Yazan Kardeşimiz, Vatan Kitap 12.11.2011, Erişim tarihi:03.09.2014". 30 Ocak 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Eylül 2014.arşiv · vatankitap.gazetevatan.com · erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗ -
K·08Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı"Barış Yarsel, Özkıyım, Futüriska Enteresan Mevzular Dergisi, 08.01.2013, Erişim tarihi:03.09.2014". 2 Ağustos 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Eylül 2014.arşiv · www.futuristika.org · erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗ -
K·09Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı'İlk Türk Materyalisti Beşir Fuad, Hakikat-i Milliye, Erişim tarihi:02.09.2014[ölü/kırık bağlantı]hakik22atimilliye.com · erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗ -
K·10Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı"Pınar Doğu, Beşir Fuad: Yanlış Kardeşim Benim, t24 İnternet gazetesi, 11.02.2013, Erişim tarihi:02.09.2014". 6 Temmuz 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Eylül 2014.t24.com.tr · erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗ -
K·11Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıBir İntiharın Son Dakikaları, Tarih ve Medeniyet dergisi, Ekim 2009, Erişim tarihi:03.09.2014]erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Bilerek dışarıda bırakılanlar
Ölüm nedeni gibi sağlık bilgileri ve kaynağı çözümlenemeyen alanlar bu sayfada gösterilmez.
Vikipedi’den uyarlanmıştır
Bu profildeki metinler Vikipedi’deki “Beşir Fuad” maddesinden alınmıştır ve CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.
Ne değişti?
-
Kaynak yeniden tarandı
Profil bilgileri kaynak maddeyle yeniden karşılaştırıldı.
-
Profil oluşturuldu
11 kaynak ve 9 olayla ilk kayıt.
Düzeltme masası
Bir hata mı gördün? Üç adımda bildir. Kaynak eklersen incelemesi hızlanır.
- Ne yanlış?
- Doğrusu
- Kaynak
Önerin masada.
Editör ilk yanıtı en geç 5 iş günü içinde verecek. Kabul edilirse “Ne değişti?” günlüğünde görünecek.