biyograftam
Giriş
  1. Keşfet
  2. Edebiyat
  3. Adalet Ağaoğlu
Roman ve oyun yazarı · 1929–2020

Adalet Ağaoğlu Hayatı

Adalet Ağaoğlu (23 Ekim 1929, Ankara - 14 Temmuz 2020, İstanbul), Türk yazar.

Hayat çizgisi 11 kaynak Düzeltme öner
Hayat şeridi Bir döneme dokun, çizelge süzülsün
Kayıt yok1984–2020
192919702020
Eğitim Önemli eserler İlk üretimler Önemli eserler Eğitim Önemli eserler İlk üretimler Önemli eserler İlk üretimler
01

Kısaca kimdir?

Altı çizili metnin yanındaki mühre dokun: bu bilginin hangi kaynağa dayandığını gör.

Adalet Ağaoğlu (23 Ekim 1929, Ankara - 14 Temmuz 2020, İstanbul), Türk yazar.

20. yüzyıl Türk edebiyatının en önemli romancılarından biri kabul edilir. Eserlerinde Türkiye'nin değişik dönemlerini ve bu dönemlerin insan hayatlarına etkisini inceledi. İlk romanı Ölmeye Yatmak'tan başlayarak yazdığı tüm romanlar Türkiye'de önemli edebiyat ve edebiyat dışı tartışmalara yol açtı. Romanları dışında hikâye, oyun, deneme ve anı türünde eserler verdi.

02

Hayatı

—Hayatı

23 Ekim 1929'da Nallıhan'da dünyaya geldi. Babası kumaş tüccarı Hafız Mustafa Sümer, annesi Saraybosnalı Emine İsmet Sümer'dir. Dört çocuklu bir ailenin ikinci çocuğu ve tek kızıdır. Kardeşleri Dr. Cazip Sümer (1925-1975), oyun yazarı, oyuncu Güner Sümer (1936-1977) ve iş insanı Ayhan Sümer (1930-2020)'dir.

İlköğrenimini Nallıhan'da tamamladıktan sonra 1938'de ailesi ile birlikte Ankara'ya yerleşti. Ortaöğrenimini Ankara Kız Lisesi'nde tamamladıktan sonra 1950 yılında Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi'nin Fransız Dili ve Edebiyatı bölümünden mezun oldu.

Edebiyata ilgisi lise yaşamında şiirlerle başladı, kısa bir süre sonra oyun yazarlığına yöneldi. İlk defa 1946'da Ulus gazetesinde tiyatro eleştirileri yayımlayarak yazarlığa başladı. 1948-50 arasında Kaynak Dergisi'nde şiirleri yayımlandı.

1951-1970 yılları arasında TRT’de çeşitli görevlerde bulundu. Ankara Radyosu'nda göreve başladığı yıl ilk radyo oyunu olan "Aşk Şarkısı"nı yazdı. Radyo'da görev yaparken tiyatro oyuncusu ve yönetmen dört arkadaşı (Kartal Tibet, Üner İlsever, Çetin Köroğlu, Nur Sabuncu) ile birlikte Ankara'nın ilk özel tiyatrosu olan "Ankara Meydan Sahnesi"ni kurdu. Meydan Sahne Dergisi'ni çıkardı. 1953 yılında tiyatro konusunda görgü ve bilgisini artırmak üzere Paris'e gitti. 1953'te Sevim Uzungören'le birlikte yazdığı "Bir Piyes Yazalım" tiyatro oyunu aynı yıl Ankara'da sahnelendi. 1954 yılında mühendis Halim Ağaoğlu ile evlenen sanatçı, ilk romanını yazana kadar oyun yazarlığını sürdürdü. Üst üste yazdığı oyunlarla altmışlı ve yetmişli yılların önde gelen oyun yazarlarından oldu. Çatıdaki Çatlak oyunu 1965 yılında Ankara Devlet Tiyatrosu'nda sahnelenirken yasaklandı; bu olay onu roman yazmaya yöneltti. TRT'nin özerkliğine el konulması gerekçesiyle TRT Radyo Dairesi Başkanlığı'ndan 1970'te istifa eden sanatçı o tarihten sonra yazarlıktan başka bir işle uğraşmadı. Edebiyat yaşamının bazı dönemlerinde "Remüs Tealada" ve "Parker Quinck" gibi takma adlar kullanmıştır.

İlk romanı Ölmeye Yatmak, 1973’te yayımlandı. Türkiye toplumunun yakın tarihindeki çalkantı ve değişikliklerini irdeleyen bu ilk romanından itibaren tüm eserleri yoğun tartışmalara konu oldu. Ölmeye Yatmak, daha sonra yazdığı Bir Düğün Gecesi (1979) ve Hayır... (1987) adlı romanlarla bir üçleme oluşturdu ve birçok ödül kazandı (Bu üçleme, Yapı Kredi tarafından yapılan yeni basımlarda yazarın isteği doğrultusunda "Dar Zamanlar" üst başlığı ile sunulmuştur.) Bir Düğün Gecesi ve Hayır romanları yayınlanır yayınlanmaz, ikinci romanı olan Fikrimin İnce Gülü, dördüncü basımında toplatıldı. Fikrimin İnce Gülü romanı hakkında, "Askeri kuvvetleri tahkir ve tezyif (küçük düşürmek)" suçlamasıyla hakkında 1981 yılında dava açılan Ağaoğlu, iki yıl süren davanın ardından aklandı. Düğün Gecesi ise soruşturma aşamasında kaldı. Dönemin üç önemli roman ödülüne layık görülmüş olan Bir Düğün Gecesi adlı roman için ayrıca Aldous Huxley'den aşırma olduğu suçlaması ortaya atıldı ve uzun tartışmalara sebep oldu.

1983 yılından sonra İstanbul'da yaşamaya başladı. 1985'te anı-roman niteliğindeki Göç Temizliği'ni yayımladı. 1991 yılında Çok Uzak Fazla Yakın'la oyun yazarlığına döndü. Bu eser, ertesi yıl Edebiyat alanı Tiyatro dalında Türkiye İş Bankası Büyük Ödülü'ne layık görüldü.

1996'da ciddi bir trafik kazası geçiren ve iki yıl hastanede yatan Adalet Ağaoğlu için Can Yücel'in söylediği "Sen Türkiye'nin en güzel kazasısın" sözü, Feridun Andaç'ın Adalet Ağaoğlu ile yaptığı nehir söyleşi tarzında bir kitabın adı oldu. Kitap, 2006'da basıldı. Adalet Ağaoğlu ile ilgili yazıları bir araya getiren arşiv eşi Halim Ağaoğlu tarafından hazırlandı ve 2003'te Adalet Ağaoğlu'nun yazarlığının 55. yılı anısına Herkes Kendi Kitabının İçini Tanır adı ile basıldı. 1999 Türkiye genel seçimlerinde ÖDP adayı olarak seçime girdi.

Ağaoğlu, 1986'da kurulan İnsan Hakları Derneği'nin kurucuları arasında yer aldı ancak Temmuz 2005'te İHD'nin tek yanlı ırkçı-milliyetçi bir tutum takındığını belirterek ve "PKK yanlısı politika izliyorlar" diyerek istifa etti. 2008'de Özür Diliyorum kampanyasını desteklemiştir.

2010 Anayasa Referandumu sırasında Yetmez Ama Evet Platformu tarafından düzenlenen bir panelde Öğrenci Kolektifleri adlı bir grubun yumurtalı saldırısına maruz kalmıştır.

Eşi Halim Ağaoğlu'nun 2018 yılında ölümünün ardından yazmayı bıraktığını açıkladı. Türkçe roman alanındaki özgün ve öncü eserleri ile Türkiye'nin kültürel ve düşünsel dünyasına yaptığı katkılarından dolayı 2018'de Boğaziçi Üniversitesi tarafından kendisine fahri doktora unvanı verildi.

Adalet Ağaoğlu · diğer bölümler

← Adalet Ağaoğlu profilinin tamamı

03

Hayat çizgisi

Günü bilinmeyen olaylar bir tarihe zorlanmaz; yalnızca kaynaktaki yıl yazılır.

  1. 1929

    Doğum ve Erken Yıllar

    1929 yılında dünyaya geldi.

    Eğitim tek kaynak
  2. 1938

    İlköğrenimini Nallıhan'da tamamladıktan sonra 1938'de ailesi ile birlikte Ankara'ya yerleşti.

    Önemli eserler tek kaynak
  3. 1946

    İlk defa 1946'da Ulus gazetesinde tiyatro eleştirileri yayımlayarak yazarlığa başladı.

    İlk üretimler tek kaynak
  4. 1948

    1948-50 arasında Kaynak Dergisi'nde şiirleri yayımlandı.

    Önemli eserler tek kaynak
  5. 1950

    Ortaöğrenimini Ankara Kız Lisesi'nde tamamladıktan sonra 1950 yılında Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi'nin Fransız Dili ve Edebiyatı bölümünden mezun oldu.

    Eğitim tek kaynak
  6. 1951

    1951-1970 yılları arasında TRT’de çeşitli görevlerde bulundu.

    Önemli eserler tek kaynak
  7. 1953

    1953 yılında tiyatro konusunda görgü ve bilgisini artırmak üzere Paris'e gitti.

    Önemli eserler tek kaynak
  8. 1954

    1954 yılında mühendis Halim Ağaoğlu ile evlenen sanatçı, ilk romanını yazana kadar oyun yazarlığını sürdürdü.

    İlk üretimler tek kaynak
  9. 1965

    Çatıdaki Çatlak oyunu 1965 yılında Ankara Devlet Tiyatrosu'nda sahnelenirken yasaklandı; bu olay onu roman yazmaya yöneltti.

    Önemli eserler tek kaynak
  10. 1970

    TRT'nin özerkliğine el konulması gerekçesiyle TRT Radyo Dairesi Başkanlığı'ndan 1970'te istifa eden sanatçı o tarihten sonra yazarlıktan başka bir işle uğraşmadı.

    Önemli eserler tek kaynak
  11. 1973

    İlk romanı Ölmeye Yatmak, 1973’te yayımlandı.

    Önemli eserler tek kaynak
  12. 1979

    Ölmeye Yatmak, daha sonra yazdığı Bir Düğün Gecesi (1979) ve Hayır...

    Önemli eserler tek kaynak
  13. 1981

    Fikrimin İnce Gülü romanı hakkında, "Askeri kuvvetleri tahkir ve tezyif (küçük düşürmek)" suçlamasıyla hakkında 1981 yılında dava açılan Ağaoğlu, iki yıl süren davanın ardından aklandı.

    Önemli eserler tek kaynak
  14. 1983

    1983 yılından sonra İstanbul'da yaşamaya başladı.

    İlk üretimler tek kaynak
04

Üretimleri

1953 · TIYATRO Bir Piyes Yazalım - oynanmış, basılmamış

Bir Piyes Yazalım - oynanmış, basılmamış

tiyatro
1955 · TIYATRO Yaşamak - radyo oyunu, yayınlanmış, bası...

Yaşamak - radyo oyunu, yayınlanmış, basılmamış

tiyatro
1964 · TIYATRO Evcilik Oyunu

Evcilik Oyunu

tiyatro
1967 · TIYATRO Tombala

Tombala

tiyatro
1969 · TIYATRO Çatıdaki Çatlak

Çatıdaki Çatlak

tiyatro
1969 · TIYATRO Sınırlarda

Sınırlarda

tiyatro
1973 · TIYATRO Üç Oyun: Bir Kahramanın Ölümü, Çıkış, Ko...

Üç Oyun: Bir Kahramanın Ölümü, Çıkış, Kozalar

tiyatro
1976 · TIYATRO Kendini Yazan Şarkı

Kendini Yazan Şarkı

tiyatro

Diğer eserler

1981Gece HayatımEser tek kaynak
1985Göç TemizliğiEser tek kaynak
1991Çok Uzak - Fazla YakınTiyatro tek kaynak
1992Duvar Öyküsü - Çocuklar ve Büyükler için Müzikli Danslı OyunTiyatro tek kaynak
1996Fikrimin İnce GülüTiyatro tek kaynak
2011Çağımızın TellalıTiyatro tek kaynak
05

Bağlantı atlası

Bu bağlar tahmin değil: iki kişiden birinin biyografisinde diğerinin adı geçiyor. Kanıt cümlesi her kartta yazılı.

Adalet Ağaoğlu Çetin Köroğlu Güner Sümer Kartal Tibet Memet Baydur Orhan Kemal Duygu Sağıroğlu Ergin Orbey Nihal Yalçın
düz çizgi: bu biyografide anılıyorkesik çizgi: bu kişiyi anıyor
  • Adalet Ağaoğlu hayat hikâyesinde anıyor Çetin Köroğlu

    “Radyo'da görev yaparken tiyatro oyuncusu ve yönetmen dört arkadaşı (Kartal Tibet, Üner İlsever, Çetin Köroğlu, Nur Sabuncu) ile birlikte Ankara'nın ilk özel tiyatrosu olan "Ankara...”

  • Adalet Ağaoğlu hayat hikâyesinde anıyor Güner Sümer

    “Cazip Sümer (1925-1975), oyun yazarı, oyuncu Güner Sümer (1936-1977) ve iş insanı Ayhan Sümer (1930-2020)'dir.”

  • Adalet Ağaoğlu hayat hikâyesinde anıyor Kartal Tibet

    “Radyo'da görev yaparken tiyatro oyuncusu ve yönetmen dört arkadaşı (Kartal Tibet, Üner İlsever, Çetin Köroğlu, Nur Sabuncu) ile birlikte Ankara'nın ilk özel tiyatrosu olan "Ankara...”

  • Adalet Ağaoğlu hayat hikâyesinde anıyor Memet Baydur

    “• 1991: Ruh Üşümesi • 1993: Romantik Bir Viyana Yazı • 2014: Dert Dinleme Uzmanı • 1974: Yüksek Gerilim • 1978: Sessizliğin İlk Sesi • 1982: Hadi Gidelim • 1997: Hayatı Savunma Biç...”

  • Adalet Ağaoğlu hayat hikâyesinde anıyor Orhan Kemal

    “• 1991: Ruh Üşümesi • 1993: Romantik Bir Viyana Yazı • 2014: Dert Dinleme Uzmanı • 1974: Yüksek Gerilim • 1978: Sessizliğin İlk Sesi • 1982: Hadi Gidelim • 1997: Hayatı Savunma Biç...”

  • Adalet Ağaoğlu kendi hikâyesinde anılıyor Duygu Sağıroğlu

    “Fermaut - İstanbul Şehir Tiyatroları • 1963: Biraz Gelir Misiniz: Aziz Nesin - İstanbul Şehir Tiyatroları • 1963: Dövme Gül: Tennessee Williams - İstanbul Şehir Tiyatroları • 1963:...”

  • Adalet Ağaoğlu kendi hikâyesinde anılıyor Ergin Orbey

    “Synge - Ankara Devlet Tiyatrosu (1964) • Evcilik Oyunu: Adalet Ağaoğlu - Ankara Devlet Tiyatrosu (1964) • Eduard ile Agrippine: Rene de Obaldia - Ankara Devlet Tiyatrosu (1965) • Y...”

  • Adalet Ağaoğlu kendi hikâyesinde anılıyor Nihal Yalçın

    “"Adalet Ağaoğlu'nun Kozalar adlı oyunundaki I.”

06

Kaynaklar

11kaynak kaydı
11farklı yayıncı
1ansiklopedi maddesi
14zaman çizelgesi olayı
  1. K·01
    Ansiklopedi maddesiansiklopedi maddesi
    Vikipedi - Adalet Ağaoğlu
    tr.wikipedia.org · erişim 29.09.2026

    NotAçık kaynak ansiklopedi maddesi.

    Kaynağa git ↗
  2. K·02
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    "Arşivlenmiş kopya". 16 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Nisan 2020.
    books.google.com · erişim 29.09.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

    Kaynağa git ↗
  3. K·03
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    "Nihat Duğancı, Adalet Ağaoğlu'nun Romanları ve Romancılığı, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Çanakkale, 2006". 6 Nisan 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Haziran 2011.
    arşiv · www.belgeler.com · erişim 29.09.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

    Kaynağa git ↗
  4. K·04
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    "Dar zamanlardan geniş zamanlara Adalet Ağaoğşu" (PDF). Cumhuriyet Kitap eki sayı 245. 20 Mart 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 8 Mart 2021.
    bahceyazi.com · erişim 29.09.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

    Kaynağa git ↗
  5. K·05
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    Özge Dikmen, Adalet Ağaoğlu'nun Romanlarında Sosyal Yapı, Cumhuriyet Üniversitesi, Sosyla Bilimler Enstitüsü Lisansüstü Tezi, Sivas, 2008 4 Mayıs 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi..
    belgeler.com · erişim 29.09.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

    Kaynağa git ↗
  6. K·06
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    Akarkan, Serdar. "Adalet Ağaoğlu'nun tiyatrolarında yapısalcı eleştiri uygulaması" (PDF). Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü yüksek lisans tezi, 2013. 14 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF)....
    openaccess.hacettepe.edu.tr · erişim 29.09.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

    Kaynağa git ↗
  7. K·07
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    Kalçık, Tuba. "Bu kadar uzun yaşamak istemezdim kendimden sıkıldım". Sabah gazetesi Günaydın eki 19 Ağustos 2019. 19 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Temmuz 2020.
    arşiv · www.sabah.com.tr · erişim 29.09.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

    Kaynağa git ↗
  8. K·08
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    "Semih Gümüş, Adalet Ağaoğlu: Batıya Çok Fazla Bakılıyor, Radikal Gazetesi, 04.06.2011". 9 Eylül 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Haziran 2011.
    dipnotkitap.net · erişim 29.09.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

    Kaynağa git ↗
  9. K·09
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    Semiha Şentürk, Kitabın Yargı Serüveni, Milliyet Gazetesi, 26.06.2009
    kitap.milliyet.com.tr · erişim 29.09.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

    Kaynağa git ↗
  10. K·10
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    "Macit Balık Seyit Battal Uğurlu, Bir Sahtekârlık Suçalamsı: Bir Düğün Gecesi Huxley'den Aşırma mı?, Yazın ve Deyiş Bilim Araştırmaları Dergisi" (PDF). 9 Ocak 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 4...
    turkoloji.cu.edu.tr · erişim 29.09.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

    Kaynağa git ↗
  11. K·11
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    İnci Döndaş, Son Sabah Yürüyüşü Öncesi, Star Gazetesi, 03.06.2007
    stargazete.com · erişim 29.09.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

    Kaynağa git ↗
yayımlanmadı

Bilerek dışarıda bırakılanlar

Ölüm nedeni gibi sağlık bilgileri ve kaynağı çözümlenemeyen alanlar bu sayfada gösterilmez.

Metin lisansı

Vikipedi’den uyarlanmıştır

Bu profildeki metinler Vikipedi’deki “Adalet Ağaoğlu” maddesinden alınmıştır ve CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.

07

Ne değişti?

  1. Kaynak yeniden tarandı

    Profil bilgileri kaynak maddeyle yeniden karşılaştırıldı.

  2. Profil oluşturuldu

    11 kaynak ve 14 olayla ilk kayıt.

08

Düzeltme masası

Bir hata mı gördün? Üç adımda bildir. Kaynak eklersen incelemesi hızlanır.

  1. Ne yanlış?
  2. Doğrusu
  3. Kaynak

Hangi bölümde bir hata var?

Önerin editör incelemesinden geçer, otomatik yayımlanmaz. E-posta adresin yalnızca bu başvuru için kullanılır.
09

Buradan nereye?

aynı alan · edebiyat

Buket Uzuner

Yazar · d. 1955

aynı alan · edebiyat

Batuhan Çolak

Gazeteci Yazar · d. 1986

aynı alan · edebiyat

Kemal Ateş

Yazar · d. 1947

Edebiyat alanındaki tüm profiller →